Rynek energii elektrycznej w Polsce – co powinien wiedzieć przedsiębiorca

30/11/2020Czas czytania:0min0s
0%
rozchodniak-rynek-energii

Energia elektryczna jest towarem, który stanowi przedmiot handlu na konkurencyjnym rynku energii. Tak jak każdy inny towar energia elektryczna musi zostać wyprodukowana. Następnie jest sprzedawana i dostarczana odbiorcom końcowym, tj. klientom indywidualnym, firmom i instytucjom.

Rynek energii elektrycznej to całokształt procesów zachodzących między odbiorcami końcowymi i producentami. Procesy te toczą się z udziałem operatorów systemów sieciowych oraz pośredników, którzy umożliwiają zaspokajanie potrzeb elektroenergetycznych podmiotów zainteresowanych zakupem energii. Uczestników rynku energii elektrycznej w Polsce można podzielić na następujące grupy: wytwórcy, operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych oraz sprzedawcy, czyli spółki obrotu.

Rynek energii elektrycznej w Polsce – wytwórcy energii elektrycznej

Energię elektryczną wytwarzają zarówno duże elektrownie, jak i małe gospodarstwa domowe posiadające instalacje wytwórcze. Głównym producentem energii w Polsce są tzw. elektrownie systemowe, w których produkcja energii oparta jest na bazie węgla kamiennego i brunatnego. Drugim pod względem wielkości wolumenu producentem są elektrociepłownie. Energia elektryczna produkowana jest również w elektrowniach fotowoltaicznych, wodnych, wiatrowych, w wyniku spalania biogazu oraz biomasy.

Według danych Polskich Sieci Elektroenergetycznych największy udział w produkcji energii elektrycznej w październiku 2020 r. miały elektrownie zawodowe. Dominował węgiel kamienny – ok. 48% i węgiel brunatny – 24%. Jeśli chodzi o energetykę opartą o OZE, najwyższy wkład miały instalacje wiatrowe – 9%. Inne OZE to ok. 1%, jednak to właśnie one wykazują największą dynamikę wzrostu.

rynek energii - wykres

Energetyka oparta na węglu to jednak wysokie emisje CO2 i tym samym duże koszty dla środowiska naturalnego. Produkcja energii elektrycznej i ciepła w elektrociepłowni jest bardziej mu przyjazna ze względu na mniejsze zużycie paliwa i mniejszą emisję gazów niż to ma miejsce w przypadku produkcji energii i ciepła osobno. Najkorzystniej pod względem wpływu na środowisko wypadają elektrownie oparte o OZE. Polityka energetyczna Polski oraz strategiczne dokumenty związane z branżą górniczą i energetyczną uwzględniają trend przyspieszającej polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Oznacza to lepszą perspektywę rozwoju energii odnawialnej w Polsce.

Rynek energii elektrycznej w Polsce – dystrybucja

Energia elektryczna transportowana jest z elektrowni do klienta końcowego dwoma rodzajami sieci – liniami wysokiego napięcia 220 kV i 400 kV, którymi Operator Systemu Przesyłowego (OSP) przesyła energię bezpośrednio od wytwórców. Z kolei Operator Systemu Dystrybucyjnego (OSD) dystrybuuje ją liniami o średnim i niskim napięciu od 230 kV do 110 kV bezpośrednio do odbiorców końcowych. W 2019 r., podobnie jak w latach poprzednich, na rynku energii elektrycznej funkcjonowało pięciu dużych OSD, których sieci są bezpośrednio przyłączone do sieci przesyłowej.

W przypadku spółek wytwarzania i obrotu możliwe jest funkcjonowanie na zasadzie konkurencji, natomiast  działalność sieciowa stanowi naturalny monopol. Nabywcy nie mają możliwości wyboru operatora, który dostarczy zakupioną energię, mają jednak możliwość wyboru sprzedawcy. Warto z tej możliwości korzystać, ponieważ wybór stabilnego, renomowanego sprzedawcy energii, który opracuje ofertę odpowiadającą na indywidualne potrzeby Klienta w długoterminowej perspektywie, przekłada się na zauważalne oszczędności w wydatkach. Zwłaszcza w przypadku firm o dużym zużyciu.

Rynek energii elektrycznej w Polsce – handel

Handel energią w Polsce odbywa się w trzech zasadniczych segmentach rynku energii: kontraktowym, giełdowym i bilansującym.

Najważniejszym segmentem jest handel energią na rynku kontraktowym. Sprzedaż odbywa się tu na podstawie kontraktów dwustronnych, które zawierają wytwórcy energii oraz firmy handlujące energią z odbiorcami końcowymi. Dzięki kontraktom dwustronnym możliwe jest uniknięcie wahań cen na rynku i uniezależnienie się od zmiennego popytu. Kontrakty dwustronne stanowią obecnie nawet do 40% spośród wszystkich zawieranych rodzajów umów.

Handel energią odbywa się także na Towarowej Giełdzie Energii, głównie na tzw. Rynku Dnia Następnego (RDN), codziennie w dwóch sesjach: o godz. 8: 00 i 10:30. RDN prowadzony jest na dzień przed dobą, w której następuje fizyczna dostawa energii, a ceny transakcyjne wyznaczane są jako cena równowagi pomiędzy zgłaszanymi zleceniami sprzedaży oraz cena kupna energii elektrycznej. Na TGE funkcjonuje także Rynek Terminowy Towarowy Energii Elektrycznej pozwalający na prognozowanie cen energii oraz optymalizację kosztów jej sprzedaży i zakupu przez sprzedawców czy większych odbiorców.

raport miesięczny - sprawdź

Ostatni segment to rynek bilansujący, który jest rynkiem technicznym. Oznacza to, że nie jest on miejscem handlu energią, jednak jego istnienie jest niezbędne dla funkcjonowania całego systemu. Jego uczestnicy traktowani są jak odbiorcy. Rynek bilansuje różnice pomiędzy transakcjami zawartymi między poszczególnymi uczestnikami a rzeczywistym zapotrzebowaniem na energię.

Ceny energii elektrycznej i taryfy

Z dniem 1 lipca 2007 r. nastąpiło uwolnienie rynku energii elektrycznej, które wzmocniło konkurencję na rynku i wpłynęło na obniżenie cen i usług. Od tego czasu każdy odbiorca może kupić energię u wybranego przez siebie sprzedawcy (spółki obrotu).

Z uwolnieniem rynku związane jest wprowadzenie zasady TPA (ang. Third Party Access), w związku z którą dostawa energii elektrycznej odbywa się na podstawie dwóch umów – umowy sprzedaży energii, którą odbiorca zawiera z przedsiębiorstwem prowadzącym obrót i umowy dystrybucji, którą odbiorca zawiera z operatorem systemu dystrybucyjnego. W przypadku odbiorców, którzy nie skorzystali z prawa wyboru sprzedawcy, dostawa energii świadczona jest co do zasady na podstawie umowy kompleksowej, która łączy postanowienia umowy sprzedaży i umowy dystrybucji energii, a na jej podstawie przedsiębiorstwo będące sprzedawcą zapewnia również realizację usługi dystrybucji energii.

Najważniejszą różnicą dla Klienta pomiędzy zawarciem umowy kompleksowej a zawarciem oddzielnych umów sprzedaży i dystrybucji jest fakt, że w przypadku zawarcia umowy kompleksowej Klient otrzymuje jedną fakturę, na której znajdują się opłaty za sprzedaż oraz opłaty za usługi dystrybucji. W przypadku odrębnych umów Klient otrzymuje dwie oddzielne faktury od dwóch różnych przedsiębiorstw – za sprzedaż od sprzedawcy i za dystrybucję od dystrybutora.

Przed liberalizacją rynku energii elektrycznej przedsiębiorstwa energetyczne prowadzące działalność w zakresie dystrybucji oraz obrotu energią elektryczną zobowiązane były, na podstawie ustawy – Prawo energetyczne, do przedkładania taryf zawierających ceny energii elektrycznej oraz stawki opłat oferowanych usług do zatwierdzenia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki. W związku z uwolnieniem rynku energii obowiązek ten został częściowo zniesiony. Obecnie odbiorca energii może negocjować ceny energii elektrycznej oraz warunki dokonywania rozliczeń, a wszystkie kwestie dotyczące praw i obowiązków stron powinna zawierać umowa. Na dzień dzisiejszy część przedsiębiorstw obrotu przedkłada do zatwierdzenia Prezesowi URE wyłącznie taryfy zawierające ceny energii elektrycznej oraz zasady rozliczeń dla odbiorców zaliczanych do grupy G, czyli odbiorców w gospodarstwach domowych.

Oprócz grupy taryfowej G wyróżniamy również grupę taryfową A przeznaczoną dla odbiorców zasilanych z sieci wysokiego napięcia, grupę taryfową B przeznaczoną dla odbiorców zasilanych z sieci średniego napięcia, grupę taryfową C przeznaczoną dla odbiorców zasilanych z sieci niskiego napięcia (z wyjątkiem gospodarstw domowych i tym podobnych punktów poboru) oraz grupę taryfową R przeznaczoną dla odbiorców pobierających energię bez układu pomiarowego i rozliczanych za zasadzie ryczałtu. 

Zasady, na podstawie których przedsiębiorstwa energetyczne kształtują taryfy dla energii elektrycznej, określone zostały w ustawie – Prawo energetyczne oraz w sposób szczegółowy, w rozporządzeniu Ministra Energii z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz. U. z 2019 r. poz. 503).*

Ustawa o cenach energii elektrycznej

1 stycznia 2019 r. weszły w życie przepisy tzw. ustawy o cenach zamrażającej ceny prądu i nakładającej na przedsiębiorców sprzedających energię elektryczną obowiązki, dotyczące m.in.: dostosowania cen do poziomu z 2018 r., odpowiednich zmian umów z odbiorcami, czy ponownego wystawiania faktur.

Podstawowym celem ustawy o cenach było zagwarantowanie braku wzrostu cen energii elektrycznej w 2019 r. w porównaniu z cenami z 2018 r. przy zastosowaniu trzech mechanizmów: obniżenia stawki akcyzy, obniżenia stawki opłaty przejściowej oraz obowiązku „zamrożenia cen” energii elektrycznej dla odbiorców końcowych przez przedsiębiorstwa obrotu. Jednocześnie, firmy obrotu uzyskały prawo do wnioskowania o stosowne rekompensaty w związku ze sprzedażą energii elektrycznej po cenie ustawowej.**

Na dłuższą metę nie ma jednak możliwości zatrzymania wzrostu cen energii elektrycznej ze względu na stale wzrastające koszty związane z jej produkcją.

Podstawowe czynniki, które wpływają na cenę prądu dla Klienta (zarówno biznesowego jak indywidualnego) to koszt energii konwencjonalnej (czarnej), koszt praw majątkowych, akcyzy, kosztów bilansowania, ryzyk oraz marża sprzedawcy.

Jak wygląda zmiana sprzedawcy energii?

Proces zmiany sprzedawcy składa się z kilku kroków i trwa około 30 dni. Proces nie jest płatny i nie wiąże się z ograniczeniem dostępu do energii elektrycznej w trakcie jego trwania. Po podpisaniu umowy oraz udzieleniu pełnomocnictwa udział Klienta w procesie zmiany sprzedawcy zostaje ograniczony do niezbędnego minimum. Pierwszym krokiem w procesie jest wypowiedzenie umowy dotychczasowemu sprzedawcy. Następnie należy złożyć wniosek o zmianę sprzedawcy do lokalnego Operatora Systemu Dystrybucyjnego. Jeżeli jest to pierwsza zmiana, należy również złożyć wniosek o zawarcie umowy dystrybucyjnej z Operatorem Systemu Dystrybucyjnego. Po otrzymaniu pozytywnej odpowiedzi od Operatora Systemu Dystrybucyjnego proces zostanie zakończony.

Trendy w sektorze energetycznym

Głównym trendem jest wzrost zapotrzebowania na energię zauważalny w Polsce i na świecie. Rynek energetyczny musi ewoluować, jeśli ma jednocześnie sprostać dwóm wyzwaniom – rosnącemu zapotrzebowaniu na energię i zmniejszeniu emisji.

Według dostępnych danych światowa konsumpcja energii na przestrzeni lat 2006-2030 wzrośnie o 44 proc.***, a coraz starsza infrastruktura będzie potrzebowała dodatkowej mocy wytwórczej. Na taką sytuację ma wpływ wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną w obszarach wiejskich, rozwój i elektryfikacja w krajach Trzeciego Świata, ale również nowe inwestycje związane m.in. z rozwojem elektromobilności w krajach rozwiniętych. W związku z powyższym widoczne są trzy najważniejsze trendy energetyczne – rozwój energetyki odnawialnej, magazynowanie energii i mikrosieci.

 

Źródła wykorzystane w materiale:

*https://www.gov.pl/web/klimat/taryfowanie-energii-elektrycznej

** https://www.ure.gov.pl/pl/energia-elektryczna/charakterystyka-rynku/8898,2019.html

*** Energy Information Administration, USA, 2009

blazing-blue-heart

Szukasz wiarygodnego sprzedawcy energii, z którym nawiążesz współpracę na partnerskich warunkach?

Zobacz, jakie rozwiązania mamy dla Ciebie.

Sprawdź